Δημόσια έργα: Η μεγάλη έκπτωση δεν είναι πάντα επιτυχία και ούτε η μικρή αποτυχία... Πολλά τα παραδείγματα στο Μεσολόγγι

Η συζήτηση στη Δημοτική Επιτροπή Μεσολογγίου για το Κλειστό Γυμναστήριο και το Καλλιτεχνικό Σχολείο ανοίγει ένα ευρύτερο ζήτημα: Πώς πρέπει τελικά να κρίνεται η οικονομία και η αποτελεσματικότητα ενός δημόσιου έργου;

Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζονται τα δημόσια έργα άνοιξε, ίσως χωρίς να ήταν αυτός ο αρχικός σκοπός, κατά την σημερινή συνεδρίαση της Δημοτικής Επιτροπής του Δήμου Ι.Π. Μεσολογγίου.

Αφορμή αποτέλεσε η δημοπράτηση του έργου ενεργειακής αναβάθμισης του Κλειστού Γυμναστηρίου Μεσολογγίου, προϋπολογισμού περίπου 1,25 εκατ. ευρώ, όπου η οικονομική προσφορά του αναδόχου κινήθηκε σε επίπεδα έκπτωσης της τάξης του 40%.

Κατά τη συζήτηση, ο πρώην δήμαρχος Μεσολογγίου Κώστας Λύρος στάθηκε θετικά, ιδιαίτερα στο ύψος της έκπτωσης, αντιπαραβάλλοντάς το με το έργο κατασκευής του νέου Καλλιτεχνικού Γυμνασίου – Λυκείου Μεσολογγίου, προϋπολογισμού 8,95 εκατ. ευρώ, το οποίο προωθείται από την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, με τη διαδικασία της «μελέτης–κατασκευής».

Άφησε, μάλιστα, σαφείς αιχμές για τη συγκεκριμένη επιλογή και για το ενδεχόμενο η έκπτωση στο μεγάλο αυτό έργο να κινηθεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

Η σύγκριση είναι πολιτικά ελκυστική. Είναι όμως και ουσιαστικά σωστή;

Το 40% σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι το Δημόσιο πέτυχε μια εξαιρετική συμφωνία και το 1% ότι απέτυχε; Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή.

Δείτε τον διάλογο στο 40:40 στο παρακάτω βίντεο

Η έκπτωση είναι η αρχή, όχι το τέλος ενός έργου

Στην κλασική δημοπράτηση ενός δημόσιου έργου, η αναθέτουσα αρχή διαθέτει τη μελέτη και οι υποψήφιοι εργολήπτες ανταγωνίζονται, μεταξύ άλλων, ως προς την οικονομική προσφορά, για την κατασκευή του συγκεκριμένου αντικειμένου.

Μια μεγάλη έκπτωση είναι προφανώς ελκυστική για το Δημόσιο. Σημαίνει ότι, τουλάχιστον κατά την υπογραφή της σύμβασης, το έργο αναλαμβάνεται με τίμημα σημαντικά χαμηλότερο, από τον προϋπολογισμό του.

Αυτό, όμως, είναι μόνο η αφετηρία.

Το πραγματικό ερώτημα αρχίζει την επόμενη ημέρα.

Μπορεί ο ανάδοχος να εκτελέσει το έργο με αυτή την τιμή;

Θα τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα;

Θα εξασφαλιστεί η προβλεπόμενη ποιότητα;

Θα υπάρξουν παρατάσεις; Θα προκύψουν ανάγκες τροποποίησης του φυσικού αντικειμένου;

Θα χρειαστούν πρόσθετες εργασίες ή νέες παρεμβάσεις;

Με άλλα λόγια, η οικονομία ενός δημόσιου έργου δεν μπορεί να αποτιμηθεί μόνο την ημέρα που ανοίγουν οι οικονομικές προσφορές. Αποτιμάται όταν το έργο παραδίδεται.

Το Μεσολόγγι έχει ήδη τη δική του εμπειρία

Δεν χρειάζεται να αναζητήσουμε παραδείγματα μακριά από την πόλη.

Η ανάπλαση της κεντρικής πλατείας Μάρκου Μπότσαρη δημοπρατήθηκε με σημαντική έκπτωση. Στα χαρτιά, λοιπόν, υπήρχε μια ιδιαίτερα συμφέρουσα οικονομική προσφορά.

Φωτό αρχείου

Η πραγματικότητα που ακολούθησε είναι γνωστή στους κατοίκους και, κυρίως, στους επαγγελματίες του κέντρου.

Ένα έργο που επρόκειτο να ολοκληρωθεί σε συγκεκριμένο και σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα εξελίχθηκε σε μια μακρά περίοδο εργοταξιακής κατάστασης, με αλλεπάλληλες δυσκολίες και μεγάλη επιβάρυνση της οικονομικής και κοινωνικής ζωής του κέντρου.

Χρόνια αργότερα χρειάστηκε νέα εργολαβία για πρόσθετες παρεμβάσεις διαμόρφωσης και ολοκλήρωσης της πλατείας. Αυτό δεν σημαίνει ότι για όσα συνέβησαν ευθύνεται η μεγάλη έκπτωση.

Σημαίνει, όμως, κάτι πολύ σημαντικότερο: η μεγάλη έκπτωση δεν αποτέλεσε από μόνη της εγγύηση, για ένα γρήγορο και απρόσκοπτο έργο.

Παρόμοιος προβληματισμός μπορεί να αναπτυχθεί και για ένα από τα μεγαλύτερα έργα υποδομής της περιοχής, την αντικατάσταση σημαντικού τμήματος του δικτύου ύδρευσης του Μεσολογγίου.

Και εκεί υπήρξε μεγάλη οικονομική έκπτωση. Και εκεί πρόκειται για ένα απολύτως αναγκαίο έργο. Ωστόσο, η πολυετής εξέλιξη των εργασιών υπενθυμίζει ότι ανάμεσα στην ημέρα της δημοπράτησης και στην ημέρα που ο πολίτης απολαμβάνει ολοκληρωμένη την υποδομή, υπάρχει μεγάλη απόσταση.

Και η «μελέτη–κατασκευή»;

Στην άλλη πλευρά της συζήτησης βρίσκεται το νέο Καλλιτεχνικό Σχολείο. Εδώ χρειάζεται μια βασική διευκρίνιση.

Η «μελέτη–κατασκευή» δεν είναι απλώς μια δημοπρασία στην οποία ο εργολάβος δίνει μικρότερη έκπτωση. Πρόκειται για διαφορετικά δομημένη σύμβαση, στην οποία ο ανάδοχος αναλαμβάνει και μελετητικό αντικείμενο μαζί με την κατασκευή, στη βάση των απαιτήσεων και των προδιαγραφών που θέτει η αναθέτουσα αρχή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη επιλογή είναι εκ προοιμίου καλύτερη. Ούτε όμως, ότι είναι εκ προοιμίου χειρότερη.

Για ένα έργο σχεδόν 9 εκατ. ευρώ οφείλουν να απαντηθούν ορισμένα ερωτήματα όταν ολοκληρωθεί η διαδικασία: Υπήρξε ανταγωνισμός; Πόσοι ενδιαφερόμενοι συμμετείχαν; Πώς διαμορφώθηκε η τελική οικονομική προσφορά; Είναι εύλογο το κόστος σε σχέση με το φυσικό αντικείμενο; Ποιους κινδύνους αναλαμβάνει ο ανάδοχος και ποιους διατηρεί το Δημόσιο;

Αυτές είναι ουσιαστικές ερωτήσεις.

Το να περιορίζεται όμως ολόκληρη η αξιολόγηση του έργου, στο εάν η έκπτωση είναι 1%, 10% ή 40% μπορεί να δημιουργεί εντυπώσεις, αλλά δεν δίνει ολόκληρη την εικόνα.

Όταν τα ποσοστά γίνονται μικροπολιτική

Και κάπου εδώ αρχίζει η πολιτική χρήση των αριθμών.

Στην Αυτοδιοίκηση έχουμε δει πολλές φορές τις εκπτώσεις των εργολάβων, να μετατρέπονται σε πολιτικό επιχείρημα.

Όταν η έκπτωση είναι μεγάλη, μπορεί να παρουσιάζεται ως απόδειξη χρηστής διαχείρισης και εξοικονόμησης δημόσιου χρήματος.

Όταν είναι μικρή, μπορεί να χρησιμοποιείται από την αντιπολίτευση ως επιχείρημα για ανεπαρκή ανταγωνισμό ή λανθασμένο τρόπο δημοπράτησης.

Και όταν ένα έργο καθυστερεί, οι ρόλοι συχνά αντιστρέφονται.

Ο ανάδοχος επικαλείται αντικειμενικές δυσκολίες, η διοίκηση τις συνθήκες εκτέλεσης και η αντιπολίτευση την αρχική επιλογή.

Κάπως έτσι ένα σύνθετο τεχνικό και οικονομικό ζήτημα καταλήγει να μετριέται με ένα ποσοστό.

40% από τη μία. 1% από την άλλη.

Η πραγματικότητα των δημοσίων έργων είναι πολύ πιο σύνθετη.

Ο λογαριασμός γίνεται στο τέλος

Η ενεργειακή αναβάθμιση του Κλειστού Γυμναστηρίου είναι ένα σημαντικό έργο για το Μεσολόγγι και η μεγάλη έκπτωση μπορεί πράγματι να αποδειχθεί ιδιαίτερα επωφελής.

Αυτό θα φανεί όμως στην πράξη.

Εάν το έργο εκτελεστεί σωστά, παραδοθεί μέσα στις συμβατικές προθεσμίες και ολοκληρωθεί χωρίς σοβαρές περιπέτειες, τότε η μεγάλη έκπτωση θα μπορεί δικαιολογημένα να καταγραφεί ως οικονομικό όφελος.

Αντίστοιχα, το Καλλιτεχνικό Γυμνάσιο – Λύκειο δεν μπορεί να κριθεί σήμερα ως οικονομικά επιτυχημένο ή αποτυχημένο μόνο από το ποσοστό της έκπτωσης που θα προκύψει.

Θα κριθεί από το κτίριο που θα κατασκευαστεί, από την ποιότητά του, από τον χρόνο παράδοσης και από το τελικό κόστος του.

Ίσως, λοιπόν, αντί να πανηγυρίζουμε ή να καταγγέλλουμε ποσοστά, θα ήταν περισσότερο χρήσιμο για την τοπική κοινωνία να απαιτούμε κάτι πολύ απλούστερο: