Με μεγάλη συμμετοχή και παρουσία προσωπικοτήτων από τον δικαστικό και ακαδημαϊκό χώρο πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Κυριακής 15 Μαρτίου 2026 η επετειακή εκδήλωση με τίτλο «Πτυχές Δικαιοσύνης στο Πολιορκημένο Μεσολόγγι», στο νεοκλασικό κτίριο Πολιτιστικών Εκδηλώσεων του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, που φέρει το όνομα του εμβληματικού Μεσολογγίτη ποιητή Κωστή Παλαμά.
Η εκδήλωση, η οποία εντάχθηκε στο πλαίσιο των δράσεων για τα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, αποτέλεσε συνδιοργάνωση της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας και της Εταιρίας Ελλήνων Δικαστικών Λειτουργών για τη Δημοκρατία και τις Ελευθερίες. Η αίθουσα ήταν κατάμεστη, ενώ η ανταπόκριση του κοινού ξεπέρασε κάθε προσδοκία, με την παρουσία ανώτατων και ανώτερων δικαστικών λειτουργών, πανεπιστημιακών και εκπροσώπων της δημόσιας ζωής.
Ανάμεσα στους παριστάμενους ήταν ο Μητροπολίτης Χαλκίδος, Ιστιαίας και Βορείων Σποράδων και Αντιπρόεδρος της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου κ. Χρυσόστομος, ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας Μιχαήλ Πικραμένος, ο Πρόεδρος του Αρείου Πάγου επί τιμή Αθανάσιος Κουτρομάνος, οι Εισαγγελείς του Αρείου Πάγου επί τιμή Ξένη Δημητρίου και Βασίλειος Μαρκής, η Επίτροπος της Επικρατείας των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων Αγγελική Παπαπαναγιώτου-Λέζα, καθώς και πλήθος ακόμη ανώτατων δικαστικών λειτουργών και καθηγητών της Νομικής Σχολής Αθηνών.
Την εκδήλωση χαιρέτισε η Πρόεδρος της Εταιρίας Ελλήνων Δικαστικών Λειτουργών για τη Δημοκρατία και τις Ελευθερίες, Μαργαρίτα Στενιώτη, Πρόεδρος Εφετών, η οποία αναφέρθηκε στα ιστορικά γεγονότα της Εξόδου και στα διαχρονικά τους μηνύματα, συνδέοντας την ιστορική εμπειρία του Μεσολογγίου με τις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Δικαιοσύνη.
Ακολούθησε η ανάγνωση του χαιρετισμού του Πρύτανη του ΕΚΠΑ, Καθηγητή Γεράσιμου Σιάσου, με την αρωγή του οποίου φιλοξενήθηκε η εκδήλωση στον εμβληματικό χώρο του Πολιτιστικού Κέντρου «Κωστής Παλαμάς». Στον χαιρετισμό υπογραμμίστηκε πως το πολιορκημένο Μεσολόγγι απέδειξε ότι ο αγώνας για την ελευθερία ήταν ταυτόχρονα και αγώνας για τη συγκρότηση μιας πολιτείας θεμελιωμένης στους θεσμούς του Δικαίου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν οι εισηγήσεις των ομιλητών, οι οποίοι ανέδειξαν πτυχές της οργάνωσης του Δικαίου και της Δικαιοσύνης στο πολιορκημένο Μεσολόγγι.
Ο Ιωσήφ Τσαλαγανίδης, Πρόεδρος του Αρείου Πάγου επί τιμή, παρουσίασε τα πρώτα δείγματα οργάνωσης της Δικαιοσύνης στην επαναστατημένη Ελλάδα και ειδικότερα στο Μεσολόγγι.
Ο Σπυρίδων Βλαχόπουλος, Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ και μέλος του Πρυτανικού Συμβουλίου, εστίασε στην ιδέα του Δικαίου και της Δικαιοσύνης όπως αποτυπωνόταν στις σελίδες της εφημερίδας «Ελληνικά Χρονικά» του Ελβετού Φιλέλληνα Ιακώβου Μάγερ.
Από την πλευρά της, η Μάνθα Ζωγράφου, Πρωτοδίκης Χαλκίδας, υποψήφια διδάκτωρ της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και Γενική Γραμματέας της Εταιρίας, ανέπτυξε το περιεχόμενο ενδεικτικών δικαστικών αποφάσεων που εκδόθηκαν στο Μεσολόγγι, φωτίζοντας ειδικότερες πτυχές της λειτουργίας των τότε δικαστηρίων.
Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε η Σουλτάνα Κωνσταντίνου, Σύμβουλος της Επικρατείας και Αντιπρόεδρος της Ε.Ελ.Δ.Λ.Δ.Ε., η οποία στον σχολιασμό της τόνισε ότι, ακόμη και μέσα στις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες της πολιορκίας, το Μεσολόγγι δεν υπήρξε μόνο σύμβολο ηρωικής αντίστασης, αλλά και τόπος όπου διαμορφώθηκαν οι πρώτες βάσεις θεσμών και κανόνων Δικαιοσύνης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
Η εκδήλωση ανέδειξε με ιδιαίτερη ευκρίνεια ότι η ιστορία του Μεσολογγίου δεν συνδέεται μόνο με τον ηρωισμό και τη θυσία, αλλά και με τη βαθιά θεσμική παρακαταθήκη που άφησε στην πορεία συγκρότησης του ελληνικού κράτους.
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός, στην αποφώνησή του, ανέφερε τα εξής:
Σεβαστοί και εκλεκτοί προσκεκλημένοι,
Αξιότιμοι λειτουργοί της Δικαιοσύνης,
Ελλογιμώτατοι καθηγητές και αγαπητοί ομιλητές,
Κυρίες και κύριοι,
Με ιδιαίτερη χαρά παρακολουθήσαμε απόψε, την τόσο σημαντική και ουσιαστική εκδήλωση, η οποία ήταν αφιερωμένη σε ένα θέμα με ιδιαίτερο ιστορικό, ηθικό και πνευματικό βάρος: τις πτυχές της Δικαιοσύνης στο πολιορκημένο Μεσολόγγι, στο πλαίσιο των Επετειακών Εκδηλώσεων της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας , για τα 200 έτη από την Ηρωική Έξοδο των Ελευθέρων Πολιορκημένων.
Το Μεσολόγγι δεν αποτελεί απλώς έναν τόπο ιστορικής μνήμης. Αποτελεί σύμβολο. Σύμβολο ελευθερίας, αυτοθυσίας, πίστης και βαθιάς συνείδησης δικαίου. Στις δραματικές εκείνες στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης, όταν η πόλη δοκιμαζόταν από την πείνα, την πολιορκία και τον θάνατο, οι Μεσολογγίτες δεν αγωνίζονταν μόνο για την επιβίωσή τους. Αγωνίζονταν για κάτι βαθύτερο: για την ηθική τάξη του κόσμου, για την αποκατάσταση του δικαίου και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Η Δικαιοσύνη, άλλωστε, δεν είναι μόνο θεσμός. Είναι αξία. Είναι στάση ζωής. Είναι βαθιά ριζωμένη στην παράδοση του λαού μας και στην πνευματική κληρονομιά της Ορθοδοξίας. Η Εκκλησία πάντοτε δίδασκε ότι η δικαιοσύνη δεν είναι απλώς νομική έννοια, αλλά καρπός της αλήθειας και της αγάπης. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Αγία Γραφή, «δικαιοσύνη και κρίμα κατορθώματα Κυρίου».
Στο πολιορκημένο Μεσολόγγι, μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες, οι άνθρωποι εκείνοι κατόρθωσαν να διατηρήσουν όχι μόνο την πίστη και την ελπίδα τους, αλλά και την αίσθηση της δικαιοσύνης και της τάξης. Οργάνωσαν θεσμούς, δημιούργησαν μορφές διοίκησης, προσπάθησαν να διατηρήσουν την κοινωνική συνοχή και την ηθική ισορροπία. Αυτό αποδεικνύει ότι ακόμη και μέσα στην τραγικότητα της ιστορίας, ο άνθρωπος αναζητά και υπερασπίζεται το δίκαιο.
Απόψε είχαμε την ευκαιρία να φωτίσουμε αυτές τις πτυχές μέσα από εξαιρετικές εισηγήσεις, οι οποίες ανέδειξαν με επιστημονική τεκμηρίωση αλλά και ιστορική ευαισθησία τον τρόπο με τον οποίο η έννοια της Δικαιοσύνης διαμορφώθηκε και λειτούργησε σε μια από τις πιο ηρωικές στιγμές του Έθνους μας.
Θα ήθελα από καρδιάς να ευχαριστήσω θερμά τον αξιότιμο κ. Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Πρόεδρο του Αρείου Πάγου ε.τ., ο οποίος με την εμπειρία και τη βαθιά γνώση του ανέδειξε τα πρώτα δείγματα οργάνωσης της Δικαιοσύνης στην επαναστατημένη Ελλάδα και στο Μεσολόγγι. Η συμβολή του μας βοήθησε να κατανοήσουμε πώς μέσα από τον αγώνα για ελευθερία γεννήθηκαν οι βάσεις του νεότερου ελληνικού κράτους και των θεσμών του.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλουμε επίσης στον αξιότιμο καθηγητή κ. Σπυρίδωνα Βλαχόπουλο, Καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, ο οποίος μέσα από τη ματιά της νομικής επιστήμης και την αξιοποίηση των ιστορικών πηγών ανέδειξε τη σχέση δικαίου και κοινωνίας στα χρόνια της Επανάστασης. Η προσέγγισή του μας υπενθύμισε ότι το δίκαιο δεν είναι στατικό, αλλά γεννιέται μέσα από τις ανάγκες και τις αξίες της κοινωνίας.
Εξίσου θερμά θα ήθελα να ευχαριστήσω την αξιότιμη κα Μάνθα Ζωγράφου, Πρωτοδίκη και Υποψήφια Διδάκτορα της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, για την ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και τεκμηριωμένη εισήγησή της σχετικά με τα δικαστήρια και τις δικαστικές αποφάσεις στο επαναστατημένο Μεσολόγγι.
Μέσα από την εργασία της αναδείχθηκε με σαφήνεια ότι ακόμη και σε συνθήκες πολιορκίας, οι άνθρωποι εκείνοι ένιωθαν την ανάγκη να αποδίδεται δικαιοσύνη, να τηρείται η τάξη και να προστατεύεται η κοινωνική αρμονία.
Με την επιστημονική της ευαισθησία, την αγάπη της για την ιστορία και την επιμονή της, κατόρθωσε να φέρει κοντά αξιόλογους επιστήμονες και να δημιουργήσει έναν χώρο γόνιμου διαλόγου και προβληματισμού. Τέτοιες πρωτοβουλίες αποτελούν πραγματική προσφορά στην επιστημονική κοινότητα αλλά και στην ιστορική μνήμη του τόπου μας.
Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω θερμά την αξιότιμη κα Σουλτάνα Κωνσταντίνου, Σύμβουλο της Επικρατείας, για τον άρτιο και ουσιαστικό συντονισμό της εκδήλωσης, ο οποίος συνέβαλε καθοριστικά στην ομαλή και δημιουργική εξέλιξη της συζήτησης.
Κυρίες και κύριοι,
Το Μεσολόγγι δεν είναι μόνο παρελθόν. Είναι ζωντανή παρακαταθήκη. Μας υπενθυμίζει ότι η ελευθερία και η δικαιοσύνη δεν είναι δεδομένα αγαθά, αλλά καρποί αγώνα, θυσίας και ευθύνης. Μας καλεί να διατηρούμε ζωντανές τις αξίες εκείνες που συγκρότησαν την εθνική μας ταυτότητα.
Σε μια εποχή κατά την οποία οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν νέες προκλήσεις και δοκιμασίες, η μνήμη του Μεσολογγίου λειτουργεί ως ηθικός φάρος. Μας διδάσκει ότι ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές, ο άνθρωπος μπορεί να σταθεί όρθιος όταν στηρίζεται στην πίστη, στην ενότητα.
Η Δικαιοσύνη όμως, αποτελεί έναν από τους πυλώνες της ανθρώπινης κοινωνίας. Δεν περιορίζεται μόνο στην εφαρμογή των νόμων, αλλά εκφράζει την βαθύτερη ανάγκη του ανθρώπου για ισορροπία, αλήθεια και σεβασμό της ανθρώπινης αξίας.
Στην ορθόδοξη πνευματική παράδοση η δικαιοσύνη συνδέεται άρρηκτα με την αγάπη, την επιείκεια και τη διάκριση, διότι η αληθινή δικαιοσύνη δεν είναι ψυχρή επιβολή κανόνων, αλλά έκφραση της ηθικής τάξης που ο Θεός έχει θέσει μέσα στον κόσμο.
Όταν η δικαιοσύνη υπηρετείται με ευθύνη, ακεραιότητα και συναίσθηση της αποστολής της, τότε γίνεται εγγύηση ελευθερίας, ειρήνης και κοινωνικής συνοχής. Γι’ αυτό και κάθε κοινωνία που θέλει να παραμείνει ζωντανή και δημιουργική οφείλει να καλλιεργεί βαθιά μέσα στους θεσμούς της αλλά και μέσα στις καρδιές των ανθρώπων την αγάπη προς το δίκαιο.
Η Εκκλησία, η οποία πάντοτε συμπορεύεται με τον λαό και την ιστορία του, αισθάνεται βαθιά ευθύνη να διαφυλάσσει αυτή τη μνήμη και να τη μεταδίδει στις επόμενες γενιές. Διότι η ιστορική μνήμη δεν είναι απλώς αναφορά στο παρελθόν• είναι οδηγός για το μέλλον.
Εύχομαι εκδηλώσεις όπως η αποψινή να συνεχιστούν και να πολλαπλασιαστούν, διότι συμβάλλουν ουσιαστικά στην καλλιέργεια της γνώσης, στην ενίσχυση της ιστορικής συνείδησης και στη διατήρηση των αξιών που συγκροτούν την πνευματική ταυτότητα του τόπου μας.
