Με λόγο βαθιά φορτισμένο, υψηλού συμβολισμού και έντονης συναισθηματικής δύναμης, ο δικηγόρος Ιωάννης Αλετράς εκφώνησε τον πανηγυρικό στη Μητρόπολη Αθηνών, στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, στέλνοντας ηχηρό μήνυμα μνήμης, ευθύνης και ιστορικής συνείδησης.
Σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης και εθνικής ανάτασης πραγματοποιήθηκε την περασμένη Κυριακή στη Μητρόπολη Αθηνών η επίσημη Δοξολογία για τα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, που διοργάνωσε ο Σύλλογος Μεσολογγιτών Αττικής «Ιερά Πόλις».
Κεντρική στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε ο πανηγυρικός λόγος του δικηγόρου Ιωάννη Αλετρά, ο οποίος μέσα από μια εμπνευσμένη και βαθιά στοχαστική ομιλία ανέδειξε το διαχρονικό μήνυμα της θυσίας των Ελεύθερων Πολιορκημένων.
«Το Μεσολόγγι είναι συνείδηση»
Ο κ. Αλετράς τόνισε ότι το Μεσολόγγι δεν αποτελεί απλώς ένα ιστορικό γεγονός, αλλά μια ζωντανή ηθική παρακαταθήκη: «Το Μεσολόγγι δεν είναι παρελθόν. Είναι παρόν και μέλλον. Είναι η συνείδησή μας.»
Με λόγο έντονα εικονοπλαστικό, περιέγραψε τις δραματικές στιγμές της πολιορκίας, την απόλυτη εξαθλίωση των κατοίκων και τη συγκλονιστική απόφαση της Εξόδου, υπογραμμίζοντας ότι επρόκειτο για μια πράξη υπέρβασης των ορίων της ανθρώπινης ύπαρξης.
«Η Έξοδος δεν ήταν ήττα»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο γεγονός ότι η Έξοδος του Μεσολογγίου δεν μπορεί να ερμηνευτεί με στρατιωτικούς όρους: «Μην μου μιλάτε για ήττα. Η Έξοδος δεν ήταν ποτέ στρατιωτική πράξη. Ήταν προσευχή με σπαθιά.»
Αναφέρθηκε επίσης στη θυσία του Χρήστου Καψάλη, σημειώνοντας ότι η πράξη του αποτέλεσε ένα παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας και αντίστασης.
Η διεθνής απήχηση της θυσίας
Ο ομιλητής υπογράμμισε ότι η Έξοδος του Μεσολογγίου συγκλόνισε την Ευρώπη και αποτέλεσε καταλύτη για την ενίσχυση του φιλελληνικού κινήματος, επηρεάζοντας καθοριστικά την πορεία προς την ελευθερία της Ελλάδας.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, η θυσία των Μεσολογγιτών:
- έγινε ποίημα στα έργα του Σολωμού και του Ουγκώ,
- αποτυπώθηκε ζωγραφικά από τον Ντελακρουά,
- και αφύπνισε τις συνειδήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο.
Μήνυμα ευθύνης για το σήμερα
Κλείνοντας, ο Ιωάννης Αλετράς έστειλε ένα σαφές μήνυμα για το σήμερα, τονίζοντας ότι η ελευθερία δεν είναι δεδομένη αλλά διαρκής ευθύνη: «Η ελευθερία δεν είναι κάτι που δίνεται δωρεάν. Είναι κάτι που πρέπει να προστατεύουμε, να τιμούμε και να ζούμε με τρόπο που να κάνει τους νεκρούς περήφανους.»
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε σε κλίμα έντονης συγκίνησης, με το διαχρονικό μήνυμα της Εξόδου να παραμένει επίκαιρο, δύο αιώνες μετά τη θυσία των Ελεύθερων Πολιορκημένων.
Αναλυτικά ο Πανηγυρικός λόγος του δικηγόρου Ιωάννη Αλετρά στη Μητρόπολη Αθηνών για τα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου
Σεβασμιότατε κ. Δαμασκηνέ,
Άγιοι Πατέρες,
Κύριε Υπουργέ,
Κύριοι Βουλευτές,
Κύριε εκπρόσωπε της Περιφέρειας,
Κύριε Δήμαρχε,
Αξιότιμοι καλεσμένοι,
Κυρίες και κύριοι,
Αγαπητοί συμπατριώτες,
Υπάρχουν στιγμές στην πορεία ενός έθνους που ο χρόνος σταματά. Στιγμές που η Ιστορία παύει να είναι απλώς μια αφήγηση γεγονότων και γίνεται ιερουργία της μνήμης.
Σήμερα δεν βρισκόμαστε εδώ για να τελέσουμε ένα απλό μνημόσυνο. Βρισκόμαστε εδώ για να προσκυνήσουμε και να τιμήσουμε έναν από τους πιο ιερούς βωμούς της λευτεριάς που γέννησε ποτέ αυτή η γη: το Μεσολόγγι.
Και όταν μιλάμε για ελευθερία, για την τιμή της πατρίδας, δεν μπορούμε παρά να στρέψουμε τη σκέψη μας σε εκείνη τη νύχτα της 10ης Απριλίου 1826. Τη νύχτα που ο ουρανός του Μεσολογγίου έγινε κόκκινος από φωτιά και αίμα. Τη νύχτα που χιλιάδες άνθρωποι πήραν την απόφαση να φύγουν ή να πεθάνουν, αλλά όχι να παραδοθούν.
Αυτή είναι η Έξοδος του Μεσολογγίου: μια ιστορία της ανίκητης ψυχής, της θυσίας που δεν ξεχνιέται ποτέ.
Πριν από την πολιορκία, το Μεσολόγγι ήταν μια μικρή πόλη δίπλα στη λιμνοθάλασσα, μια όαση ελευθερίας ήδη από τις πρώτες ημέρες της Επανάστασης του 1821. Οι κάτοικοί του είχαν αντεπεξέλθει σε πολλές προσπάθειες των Οθωμανών να την καταλάβουν και είχαν μετατρέψει την πόλη σε σημείο αναφοράς για όλους τους ελευθερομάχους της Δυτικής Ελλάδας.
Βρισκόμαστε στον Απρίλιο του 1826. Μια πόλη-φάντασμα, περιτριγυρισμένη από μια σιδερένια θάλασσα δεκάδων χιλιάδων στρατιωτών του Κιουταχή και του Ιμπραήμ. Για σχεδόν έναν ολόκληρο χρόνο, αυτός ο τόπος αντέχει. Αντέχει το κανόνι, αντέχει τις εφόδους, αντέχει τις προδοσίες.
Τώρα, όμως, ο εχθρός δεν είναι μόνο έξω από τα τείχη. Έχει εισβάλει μέσα σε κάθε σπίτι, σε κάθε σώμα, σε κάθε ψυχή. Είναι το φάντασμα της πείνας.
Δεν μιλάμε απλώς για έλλειψη τροφίμων. Μιλάμε για την απόλυτη εξαθλίωση. Για μητέρες που βράζουν δέρματα και φύκια για να δώσουν στα παιδιά τους την ψευδαίσθηση ενός γεύματος. Για σκελετωμένα πρόσωπα και μάτια βαθουλωμένα, μέσα στα οποία όμως φλέγεται ακόμη μια αλλόκοτη φλόγα.
Είναι η φλόγα της αξιοπρέπειας. Είναι η φλόγα της απόφασης.
Στους δρόμους του Μεσολογγίου δεν περπατούν πια άνθρωποι. Περπατούν σκιές, φαντάσματα που τα κρατά όρθια μόνο η δύναμη της ψυχής. Και έξω από τα τείχη, ο εχθρός, ανήμπορος να κατανοήσει αυτή τη δύναμη, τους προτείνει το αδιανόητο: «Παραδοθείτε και θα ζήσετε».
Τι απαντά, όμως, ένας άνθρωπος που έχει ήδη ξεπεράσει τα όρια του θανάτου; Τι αξία έχει μια ζωή στη σκλαβιά, όταν έχεις ήδη γευτεί το νέκταρ της ελευθερίας, έστω και μέσα στην κόλαση;
Η απάντησή τους είναι μια βροντή που σκεπάζει τον ήχο των κανονιών. Είναι το μεγάλο «ΟΧΙ» που θα θεμελιώσει την εθνική μας υπόσταση.
Και φτάνει η στιγμή της Μεγάλης Απόφασης. Αφού κάθε ελπίδα για βοήθεια έχει σβήσει, αφού το σώμα δεν έχει πια άλλες αντοχές, μένει μόνο η ψυχή. Και η ψυχή αποφασίζει.
Δεν θα γίνουν σκλάβοι.
Δεν θα ατιμαστούν.
Θα πεθάνουν ελεύθεροι.
Θα επιχειρήσουν την Έξοδο.
Φτάνοντας στα έσχατα όρια της ανθρώπινης αντοχής, οι οπλαρχηγοί και οι πρόκριτοι παίρνουν τη μεγάλη απόφαση. Δεν θα παραδοθούμε. Δεν θα αφήσουμε τα γυναικόπαιδα στα χέρια του εχθρού. Θα επιχειρήσουμε το ακατόρθωτο: την Έξοδο. Μια απεγνωσμένη πορεία προς την ελευθερία, διαμέσου των εχθρικών γραμμών.
Το σχέδιο ορίζεται για τη νύχτα της 10ης Απριλίου, από το Σάββατο του Λαζάρου προς την Κυριακή των Βαΐων. Οι ικανοί να πολεμήσουν θα σχημάτιζαν μια τριγωνική φάλαγγα. Στο κέντρο, προστατευμένα, θα έμπαιναν οι γυναίκες, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι. Το σύνθημα θα ήταν ένα: «Εμπρός!»
Μια τρελή, μια απεγνωσμένη, μια θεϊκή πορεία προς την αθανασία. Μια πορεία, «εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με τον Χάρο», όπως περιέγραψε ο Διονύσιος Σολωμός στους Ελεύθερους Πολιορκημένους.
Τι ειρωνεία… Το Σάββατο του Λαζάρου. Ο Λάζαρος που ανασταίνεται, και αυτοί που βαδίζουν συνειδητά προς τον θάνατο.
Και να οι εικόνες μέσα στο Μεσολόγγι. Οι γυναίκες να ντύνουν τα παιδιά τους με τα λιγοστά καλά τους ρούχα, σαν να τα πηγαίνουν σε γιορτή. Να τους δίνουν την τελευταία τους ευχή, το τελευταίο τους φιλί. Οι άντρες να ετοιμάζουν τα όπλα τους με χέρια που τρέμουν από την αδυναμία, αλλά με βλέμμα ατσαλένιο.
Ακούστε τους ήχους: τον ψίθυρο της προσευχής, τον πνιχτό λυγμό του αποχαιρετισμού, την απόκοσμη σιωπή πριν από την καταιγίδα.
Καίνε τα υπάρχοντά τους. Καίνε κάθε τι που τους δένει με τη ζωή, για να μείνει μόνο η φλόγα της λευτεριάς να τους οδηγεί.
Η προδοσία μετατρέπει το σχέδιο σε τραγωδία. Το βράδυ του Σαββάτου οι πύλες ανοίγουν. Και η νύχτα γεμίζει φωτιά και ατσάλι. Άνθρωποι που μόλις στέκονται όρθιοι ορμούν, με μια δύναμη υπεράνθρωπη, πάνω στα σπαθιά και τις λόγχες.
Είναι μια χορογραφία θανάτου και δόξας. Κάθε βήμα, μια κραυγή για λευτεριά. Κάθε ψυχή που χάνεται, ένα αστέρι που γεννιέται στον ουρανό της πατρίδας.
Και μέσα στην πόλη, ο Χρήστος Καψάλης. Ο γέροντας που αρνήθηκε να φύγει. Συγκεντρώνει τα γυναικόπαιδα και τους αδύναμους στην πυριτιδαποθήκη. Και όταν ο εχθρός ορμά μέσα, γίνεται ο ίδιος η δάδα. Μια έκρηξη που σείει τη γη. Ένα ηφαίστειο ψυχών που ανατινάζεται, στέλνοντας το μήνυμα σε όλο τον κόσμο: το Μεσολόγγι δεν έπεσε. Το Μεσολόγγι υψώθηκε στους ουρανούς.
Ναι, το Μεσολόγγι έπεσε στρατιωτικά. Αλλά η πτώση του ήταν η μεγαλύτερη νίκη του Αγώνα.
Μην μου μιλάτε για «ήττα». Η Έξοδος δεν ήταν ποτέ απλώς μια στρατιωτική πράξη. Ήταν προσευχή με σπαθιά. Όταν ο Καψάλης άναψε την πυριτιδαποθήκη, δεν προκάλεσε απλώς μια έκρηξη· έβγαλε μια κραυγή. Και αυτή η κραυγή έφτασε μέχρι το Παρίσι, μέχρι το Λονδίνο, μέχρι τις καρδιές των ελεύθερων ανθρώπων στα πέρατα του κόσμου.
Η θυσία τους έγινε ποίημα στα χείλη του Σολωμού και του Ουγκώ, πίνακας στα χέρια του Ντελακρουά, κραυγή αφύπνισης στις συνειδήσεις των Ευρωπαίων και όλου του κόσμου. Έγινε ο καταλύτης που έφερε το Ναυαρίνο. Έγινε το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε η ελεύθερη Ελλάδα.
Σήμερα, δύο αιώνες μετά, τι σημαίνει για εμάς το Μεσολόγγι;
Είναι απλώς μια ένδοξη σελίδα σε ένα σχολικό βιβλίο; Είναι απλώς η αφορμή για μια ετήσια γιορτή;
Όχι.
Το Μεσολόγγι δεν είναι παρελθόν. Είναι παρόν και μέλλον. Είναι η συνείδησή μας.
Είναι η φωνή που μας ρωτά καθημερινά:
Για ποια ιδανικά είμαστε εμείς έτοιμοι να αγωνιστούμε;
Πόσο εκτιμούμε την ελευθερία που εκείνοι μας χάρισαν με το αίμα τους;
Σε έναν κόσμο που συχνά μας καλεί να παραδοθούμε στην ευκολία, στην αδιαφορία, στον ατομικισμό, το Μεσολόγγι στέκεται σαν φάρος και μας δείχνει τον δύσκολο δρόμο. Τον δρόμο της τιμής, της θυσίας, της συλλογικής ευθύνης.
Η κληρονομιά των Ελεύθερων Πολιορκημένων δεν είναι τα ερείπια. Είναι μια φλόγα που μας παρέδωσαν. Και είναι δικό μας χρέος, δική μας τιμή, να κρατήσουμε αυτή τη φλόγα αναμμένη. Να είμαστε άξιοι θεματοφύλακες της πιο ιερής θυσίας στην ιστορία μας.
Ο Νικηφόρος Βρεττάκος, στην ομιλία του για την Έξοδο του Μεσολογγίου το 1989, είπε:
«Θα έπρεπε τα παιδιά των σχολείων όλης της χώρας, αφού πρώτα είχαν διδαχθεί από την καλή Παιδεία, να προσανατολίζονται την ώρα αυτή προς το Μεσολόγγι, για μία ολιγόλεπτη σιωπή και περισυλλογή… Δεν με διακατέχει κανενός είδους σωβινισμός ή προγονοπληξία. Φτάσαμε όμως στο σημείο να θεωρούμε αναχρονισμό την αναφορά στην ιστορία μας. Χωρίς κάποια στηρίγματα και κάποιες ρίζες δεν μπορεί να πάει μπροστά ένα έθνος… Ό,τι ήταν να λεχθεί εδώ, σ’ αυτόν τον τόπο και την ιστορία του, έχει λεχθεί… Εκείνο που θα επιθυμούσαν οι νεκροί, αν μπορούσαν να επιθυμούν ακόμη, θα ήταν να ερχόμαστε εδώ και να τους εξιστορούμε τα πεπραγμένα μας. Να τους αναφέρουμε πόσο κοντά και πόσο μακριά βρίσκεται η ψυχή μας από την ψυχή του Μεσολογγίου. Αν διατηρήθηκε η ηθική συγγένεια μαζί τους…».
Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί συμπατριώτες,
Κάθε φορά που περνάμε από το Μνημείο της Εξόδου στο Μεσολόγγι, κάθε φορά που ακούμε το όνομα της πόλης, πρέπει να θυμόμαστε: αυτή η θυσία δεν έγινε για να έχουμε μια χώρα μόνο με χάρτη. Έγινε για να έχουμε μια χώρα με τιμή, με αντίσταση, με αγάπη για την ελευθερία.
Οι κάτοικοι του Μεσολογγίου δεν πέθαναν για να χάσουν. Πέθαναν για να δώσουν σε εμάς την ελευθερία που έχουμε σήμερα.
Σήμερα, που ζούμε σε μια χώρα ελεύθερη, οφείλουμε να μη λησμονούμε τη θυσία των προγόνων μας. Να μη λησμονούμε ότι η ελευθερία δεν είναι κάτι που δίνεται δωρεάν. Είναι κάτι που πρέπει να προστατεύουμε, να τιμούμε, να ζούμε με τρόπο που να κάνει τους νεκρούς περήφανους.
Ο φιλέλληνας Γερμανός ποιητής Μύλλερ έγραψε το περίφημο δίστιχο με το οποίο αρχίζει και τελειώνει το ποίημά του «Ελλάς και ο Κόσμος», αφιερωμένο στο Μεσολόγγι:
«Χωρίς την ελευθερία τι θα ήταν η Ελλάς;
Χωρίς εσέ, Ελλάς, τι θα ήταν ο κόσμος;»
Μνήσθητι, Κύριε, αυτών των ηρωικώς αυτοθυσιασθέντων αδελφών ημών.
Αιωνία τους η μνήμη.
Να ζει το Μεσολόγγι.
