Μια ιστορική και συμβολική σύνδεση ανάμεσα στην Έξοδο του Μεσολογγίου το 1826 και το Puputan του Μπαλί το 1906, μέσα από την ταξιδιωτική εμπειρία του Αντώνη Β. Λαμπρόπουλου.

Το Puputan του Badung στο Denpasar, 20 Σεπτεμβρίου 1906. Η φωτογραφία καταγράφει το δραματικό αποτέλεσμα της τελευταίας αντίστασης απέναντι στην ολλανδική αποικιακή εκστρατεία. Με τα λευκά διακρίνονται οι σωροί των Μπαλινέζων και στο βάθος αριστερά οι Ολλανδοί στρατιώτες. Πηγή: Bali Museum / Dutch government.
Το Puputan, η Έξοδος και η στιγμή που η αντίσταση γίνεται επιλογή μέχρι τέλους
Του Αντώνη Β. Λαμπρόπουλου
Σε κάποιο από τα ταξίδια μου στο Μπαλί και στις αναζητήσεις της τοπικής ιστορίας των τόπων που επισκέπτομαι, έμαθα κάτι που, παρά την απόσταση χιλιάδων χιλιομέτρων, με έφερε ξανά στο Μεσολόγγι. Όχι επειδή οι δύο τόποι μοιράζονται την ίδια ιστορία, αλλά επειδή κάποια στιγμή βρέθηκαν μπροστά στο ίδιο ακραίο ερώτημα: τι απομένει όταν η παράδοση θεωρείται χειρότερη από το τέλος;
Υπάρχουν ταξίδια που σε πηγαίνουν μακριά και άλλα που, παραδόξως, σε επιστρέφουν στον τόπο σου. Στο Μπαλί λοιπόν, συνέβη το δεύτερο. Ανάμεσα στους ναούς, τις τελετουργίες και έναν πολιτισμό όπου το ιερό παραμένει μέρος της καθημερινότητας και οι πράξεις σου επηρεάζουν το κάρμα, συνάντησα μια λέξη που όταν άρχισα να μαθαίνω την ιστορία της, η σκέψη μου πήγε αμέσως στο Μεσολόγγι: Puputan.
Το Puputan και η αντίσταση στην ολλανδική αποικιοκρατία
Η λέξη προέρχεται από το μπαλινέζικο puput, που σημαίνει «τέλος» ή «ολοκλήρωση». Στη νεότερη ιστορία του νησιού χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει μια ύστατη πράξη αντίστασης, έναν αγώνα μέχρι τέλους, όταν η υποταγή έπαυε να θεωρείται αποδεκτή επιλογή.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι Κάτω Χώρες επιχειρούσαν να ολοκληρώσουν τον στρατιωτικό και πολιτικό έλεγχο του ινδονησιακού αρχιπελάγους. Στο νότιο Μπαλί, βασίλεια όπως το Badung, το Tabanan και το Klungkung διατηρούσαν ακόμη σημαντικό βαθμό αυτονομίας.
Η αφορμή για την ολλανδική εκστρατεία του 1906 συνδέθηκε με το ναυάγιο του κινεζικού πλοίου Sri Kumala κοντά στο Sanur το 1904. Σύμφωνα με το τοπικό έθιμο, τα αγαθά ενός ναυαγίου περνούσαν σαν δικαίωμα στον τοπικό ηγεμόνα. Οι Ολλανδοί κατακτητές απαίτησαν αποζημίωση, ο βασιλιάς του Badung αρνήθηκε και έτσι ακολούθησαν πολιτικές πιέσεις αλλά και σκληρός στρατιωτικός αποκλεισμός.
Πίσω από αυτή τη διαφωνία βρισκόταν, φυσικά, το ουσιαστικό ερώτημα: ποιος θα είχε την εξουσία στο Μπαλί, το οποίο αποτελούσε έναν ιδιαίτερο εμπορικό και ναυτικό σταθμό.
20 Σεπτεμβρίου 1906: Η ύστατη αντίσταση στο Badung
Στις 14 Σεπτεμβρίου 1906, ολλανδικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στο Sanur και έξι ημέρες αργότερα έφτασαν στο Denpasar, στην καρδιά τού βασιλείου του Badung.
Εκεί, ο ηγεμόνας, μέλη της βασιλικής οικογένειας και εκατοντάδες ακόλουθοι, αρνούμενοι την άνευ όρων παράδοσή τους και υποταγή στους ολλανδούς κατακτητές, αποφάσισαν να βγουν από το παλάτι σε πομπή, με τελετουργικές λευκές φορεσιές χωρίς πολεμικό εξοπλισμό παρά μόνο τα παραδοσιακά μαχαίρια τους κρεμασμένα στη ζώνη.
Απέναντί τους βρισκόταν ένας σύγχρονος αποικιακός στρατός με τουφέκια και πυροβολικό. Το αποτέλεσμα ήταν ουσιαστικά προδιαγεγραμμένο.
Οι λεπτομέρειες διαφέρουν ανάλογα με τις πηγές, όμως η κλίμακα της καταστροφής δεν αμφισβητείται. Εκατοντάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν στο Denpasar και στο κοντινό Pemecutan.
Η μνήμη του γεγονότος έμεινε ως Puputan Badung, όχι μόνο ως στρατιωτική ήττα αλλά ως σύμβολο άρνησης της υποταγής.
Δύο χρόνια αργότερα, το 1908, ένα ακόμη Puputan στο Klungkung σηματοδότησε ουσιαστικά το τέλος της τελευταίας ανεξάρτητης μπαλινέζικης βασιλικής εξουσίας.
Από το Puputan στην Έξοδο του Μεσολογγίου
Έτσι έγινε και ο συνειρμός με την Έξοδο του Μεσολογγίου.
Δεν πρόκειται για ιστορική ταύτιση. Το Μεσολόγγι του 1826 και το Badung του 1906 ανήκουν σε διαφορετικές εποχές, πολιτικά πλαίσια και πολιτισμούς.
Στο Μεσολόγγι, ο πολιορκημένος πληθυσμός, εξαντλημένος από την πείνα, επιχείρησε να σπάσει τον κλοιό. Στο Μπαλί, το Puputan συνδεόταν με διαφορετικές αντιλήψεις περί εξουσίας, τιμής, τελετουργίας και τέλους.
Κι όμως, υπάρχει ένας κοινός πυρήνας που δύσκολα δεν αγγίζει έναν Μεσολογγίτη.
Και στις δύο περιπτώσεις, οι άνθρωποι γνώριζαν ότι οι πιθανότητες στρατιωτικής επιτυχίας ήταν ελάχιστες. Από ένα σημείο και μετά, η απόφαση έπαυε να αφορά μόνο τη νίκη. Αφορούσε την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και τον τρόπο με τον οποίο μια κοινότητα επέλεγε να σταθεί απέναντι στο τέλος.
Στο Μεσολόγγι, τη νύχτα της 10ης προς 11η Απριλίου 1826, η επιλογή ήταν η Έξοδος. Στο Badung, στις 20 Σεπτεμβρίου 1906, ήταν το Puputan.
Και στους δύο τόπους, η μνήμη των γεγονότων ξεπέρασε τη στρατιωτική τους διάσταση και μετατράπηκε σε σύμβολο.
Η ιστορική μνήμη που ενώνει δύο μακρινούς τόπους
Σήμερα, στο Denpasar, η μνήμη του Puputan παραμένει ζωντανή σε πλατείες, μνημεία και επετείους. Όπως στο Μεσολόγγι η Έξοδος αποτελεί μέρος της ταυτότητας της πόλης αλλά και της χώρας, έτσι και στο Μπαλί το Puputan εξακολουθεί να λειτουργεί ως ιστορική και συμβολική αναφορά.
Και πόσο αλήθεια, με συγκινεί να αφηγούμαι στους ινδονήσιους φίλους μου αλλά και όσους βρίσκονται στην παρέα μας από κάθε μεριά του πλανήτη, τα γεγονότα της Εξόδου.
Ίσως αυτή να είναι τελικά μία από τις μεγαλύτερες αξίες του ταξιδιού. Να φεύγεις μακριά και, μέσα από την ιστορία ενός άγνωστου τόπου, να επιστρέφεις νοητά στον δικό σου.
Δεν είναι ότι το Μπαλί έχει «το δικό του Μεσολόγγι». Είναι ότι δύο κοινωνίες, χωρίς καμία μεταξύ τους σχέση, βρέθηκαν σε διαφορετικές εποχές μπροστά στο ίδιο ακραίο ερώτημα: τι αξίζει περισσότερο από την υποταγή;
Ιστορικές πηγές: Cambridge University Press, A History of Modern Indonesia · Colonial Collections Committee, Recommendation Puputan Badung · Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού της Ινδονησίας, Puputan Badung 20 September 1906 · Wikimedia Commons / Bali Museum, Badung Puputan 1906.

