Διακόσια χρόνια μετά την Έξοδο, το Μεσολόγγι συνεχίζει να εμπνέει τη διεθνή ακαδημαϊκή κοινότητα. Σε διάλεξη που παρουσιάστηκε στο Harvard University, ο καθηγητής Αριστείδης Χατζής ανέλυσε γιατί η Ιερά Πόλη δεν αποτελεί μόνο ελληνικό ιστορικό σύμβολο, αλλά σημείο αναφοράς για τον ευρωπαϊκό φιλελευθερισμό, τα δικαιώματα και την ιδέα της ελευθερίας.
Στην ομιλία με τίτλο Missolonghi as the Symbolic Focal Point of European Liberalism, παρουσιάστηκε η πορεία μέσα από την οποία μια μικρή πόλη της δυτικής Ελλάδας μετατράπηκε σε διεθνές σύμβολο με τεράστια πολιτική και ηθική βαρύτητα.
Σύμφωνα με την ανάλυση του καθηγητή, το Μεσολόγγι έγινε το συμβολικό επίκεντρο του ευρωπαϊκού φιλελευθερισμού, μέσα από τη σύγκλιση ιστορικών, πολιτικών και πολιτισμικών παραγόντων.
Καθοριστικός υπήρξε ο ρόλος του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, ο οποίος αξιοποίησε το Μεσολόγγι, ως κέντρο πολιτικής οργάνωσης και διοικητικής λειτουργίας, προβάλλοντας προς την Ευρώπη μια εικόνα κράτους, με θεσμούς, νομιμότητα και προοπτική διεθνούς αναγνώρισης.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε επίσης στη δράση της London Greek Committee, η οποία στήριξε τον ελληνικό αγώνα και επιδίωξε να μεταφέρει στην επαναστατημένη Ελλάδα τις αρχές του συνταγματισμού, της ελευθεροτυπίας και της αντιπροσώπευσης.
Ξεχωριστή θέση στη διάλεξη είχε η μορφή του Lord Byron. Η παρουσία και ο θάνατός του στο Μεσολόγγι το 1824 έδωσαν στην πόλη παγκόσμια ακτινοβολία. Ο Byron δεν υπήρξε μόνο ένας σπουδαίος ποιητής, αλλά σύμβολο μιας Ευρώπης που ταυτίστηκε με τον αγώνα των Ελλήνων για ελευθερία.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στον ρόλο του ευρωπαϊκού Τύπου. Οι ειδήσεις από το Μεσολόγγι ταξίδεψαν σε όλη την ήπειρο, μετατρέποντας την πολιορκία και την Έξοδο σε σύμβολα ηρωισμού, αντίστασης και αξιοπρέπειας.
Όπως επισημάνθηκε, όταν ξέσπασε η τελική πολιορκία και γράφτηκε η κορυφαία πράξη της Εξόδου, το Μεσολόγγι είχε ήδη αποκτήσει πυκνό συμβολικό νόημα. Γι’ αυτό και η πτώση του δεν ερμηνεύθηκε στην Ευρώπη απλώς ως στρατιωτική ήττα, αλλά ως πράξη συλλογικής θυσίας που συγκλόνισε την κοινή γνώμη και αναζωπύρωσε το φιλελληνικό κίνημα.
Το βασικό συμπέρασμα της ομιλίας είναι ότι η ιστορική σημασία του Μεσολογγίου δεν βρίσκεται μόνο στα γεγονότα του 1826, αλλά κυρίως στα νοήματα που αυτά παρήγαγαν και στον τρόπο με τον οποίο επηρέασαν την Ευρώπη της εποχής.
Έτσι, δύο αιώνες μετά, το Μεσολόγγι παραμένει όχι μόνο σύμβολο της ελληνικής ελευθερίας, αλλά και ζωντανό σημείο αναφοράς στην ευρωπαϊκή ιστορία των ιδεών.
